Verpleeghuis: opname, kosten, zorg en uw rechten
Een verpleeghuis is een plek waar mensen wonen die langdurige, intensieve zorg nodig hebben en niet meer thuis kunnen wonen. Vaak gaat het om ouderen met ernstige lichamelijke klachten of dementie, die 24 uur per dag zorg in de nabijheid nodig hebben.
Een verhuizing naar een verpleeghuis is een ingrijpende stap, voor de bewoner en voor de naasten. Er komt veel op u af: de indicatie, de kosten, de zorg, en ook vragen over uw rechten en wensen, waaronder de vraag of u wel of niet gereanimeerd wilt worden.
Op deze pagina leest u wat een verpleeghuis is, hoe het verschilt van een verzorgingshuis, hoe opname en de indicatie werken, wat het kost, welke zorg u krijgt, en hoe u in een verpleeghuis de regie houdt over uw behandeling en uw niet-reanimerenwens.
Wat is een verpleeghuis?
Een verpleeghuis is een zorginstelling voor mensen die langdurige, intensieve zorg en permanent toezicht nodig hebben en daardoor niet langer zelfstandig kunnen wonen. Het gaat meestal om ouderen, maar soms ook om jongere mensen met een ernstige ziekte of beperking.
In een verpleeghuis wonen vaak twee groepen bewoners: mensen met vooral lichamelijke (somatische) klachten, en mensen met dementie, die psychogeriatrische zorg nodig hebben. Beide groepen krijgen 24 uur per dag zorg in de nabijheid.
De zorg wordt geleverd door een team van verzorgenden, verpleegkundigen, een specialist ouderengeneeskunde en vaak ook behandelaars zoals fysiotherapeuten en psychologen. Het doel is niet alleen goede lichamelijke zorg, maar ook een zo goed mogelijke kwaliteit van leven.
Verschil met een verzorgingshuis
De termen verpleeghuis en verzorgingshuis worden vaak door elkaar gebruikt, maar er is een duidelijk verschil.
Verzorgingshuis
Was bedoeld voor ouderen die lichtere zorg en ondersteuning nodig hadden, maar nog redelijk zelfstandig waren. Door het beleid om mensen langer thuis te laten wonen, zijn verzorgingshuizen grotendeels verdwenen.
Verpleeghuis
Is voor mensen die intensieve, langdurige zorg en permanent toezicht nodig hebben. Doordat verzorgingshuizen zijn verdwenen, verhuizen mensen tegenwoordig vaak pas op hogere leeftijd en met een zwaardere zorgvraag naar een verpleeghuis.
In de praktijk betekent dit dat de zorg in verpleeghuizen de afgelopen jaren intensiever is geworden, omdat bewoners gemiddeld een complexere zorgvraag hebben dan vroeger.
Opname en indicatie (CIZ)
U kunt niet zomaar in een verpleeghuis gaan wonen. Daarvoor is een indicatie nodig van het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ).
Het CIZ beoordeelt of u blijvend 24 uur per dag zorg in de nabijheid of permanent toezicht nodig heeft. Is dat het geval, dan krijgt u een indicatie voor zorg vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz). Die indicatie is de toegang tot het verpleeghuis.
U of uw wettelijk vertegenwoordiger kan de indicatie zelf aanvragen bij het CIZ. Vaak helpt de huisarts, een wijkverpleegkundige of een casemanager dementie bij deze aanvraag. Na toekenning van de indicatie kunt u op zoek naar een passend verpleeghuis, al kan er sprake zijn van een wachtlijst.
Kosten en eigen bijdrage
De zorg en het verblijf in een regulier verpleeghuis worden grotendeels door de overheid betaald vanuit de Wlz. U betaalt wel een eigen bijdrage, die wordt berekend en geind door het CAK (Centraal Administratie Kantoor).
| Aspect | Hoe het zit |
|---|---|
| Wie betaalt het meeste | De overheid, via de Wet langdurige zorg (Wlz) |
| Eigen bijdrage | U betaalt een eigen bijdrage, berekend en geind door het CAK |
| Waarvan afhankelijk | Inkomen, vermogen, leeftijd, gezinssituatie en type zorg |
| Lage of hoge bijdrage | Er bestaat een lage en een hoge eigen bijdrage |
| Particulier verpleeghuis | Zelf woon- en servicekosten, plus de lage eigen bijdrage voor de zorg |
Omdat de eigen bijdrage van veel persoonlijke factoren afhangt, is die voor iedereen anders. Met de rekenhulp van het CAK kunt u een inschatting maken van wat u in uw situatie ongeveer gaat betalen.
De zorg in een verpleeghuis
De zorg in een verpleeghuis is breed en gericht op zowel gezondheid als welzijn. Een belangrijke rol is weggelegd voor de specialist ouderengeneeskunde, vroeger verpleeghuisarts genoemd. Dit is de arts die medisch verantwoordelijk is voor de bewoners en gespecialiseerd is in de zorg voor kwetsbare ouderen.
Daarnaast werkt er een team van onder meer:
– Verzorgenden en verpleegkundigen voor de dagelijkse zorg
– Behandelaars zoals fysiotherapeuten, ergotherapeuten en diëtisten
– Psychologen en geestelijk verzorgers voor mentale en zingevingsvragen
– Activiteitenbegeleiders voor een zinvolle daginvulling
Veel verpleeghuizen werken met kleinschalige woonvormen, waarin een kleine groep bewoners samen in een huiselijke omgeving woont. Het doel is dat bewoners zich zo veel mogelijk thuis voelen en hun eigen leven kunnen voortzetten, passend bij hun mogelijkheden. Aandacht voor kwaliteit van leven staat daarbij centraal.
Uw rechten en wensen in een verpleeghuis
Een veelvoorkomend misverstand is dat u in een verpleeghuis de regie over uw behandeling kwijt bent. Dat is niet zo. Ook als bewoner behoudt u uw patiëntenrechten uit de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO).
Dat betekent onder meer:
U beslist zelf over uw behandeling
Voor een behandeling is uw toestemming nodig. U mag een behandeling ook weigeren, zolang u wilsbekwaam bent.
Uw wensen blijven gelden bij wilsonbekwaamheid
Bent u niet meer in staat zelf te beslissen, dan treedt een vertegenwoordiger op en blijft een eerder opgestelde wilsverklaring van kracht.
U mag uw wensen altijd bespreken en bijstellen
U kunt zelf het initiatief nemen om uw wensen kenbaar te maken en vast te laten leggen in uw zorgleefplan en dossier.
Juist omdat een verpleeghuisopname vaak samengaat met een kwetsbare gezondheid, is het verstandig uw wensen rond zorg en behandeling tijdig te bespreken.
Reanimatiebeleid in het verpleeghuis
Een onderwerp dat bij opname in een verpleeghuis vaak ter sprake komt, is het reanimatiebeleid. De specialist ouderengeneeskunde bespreekt meestal bij of kort na de opname of u wel of niet gereanimeerd wilt worden.
Volgens de multidisciplinaire richtlijn over besluitvorming rond reanimatie worden kwetsbare ouderen in principe gereanimeerd, tenzij er een niet-reanimatiebesluit geldt of u een niet-reanimerenverklaring of niet-reanimerenpenning draagt. Uw eigen wens om niet gereanimeerd te worden is daarbij leidend. Een arts is overigens niet verplicht te reanimeren als hij dat in uw situatie medisch zinloos acht.
Belangrijk is dat een verpleeghuis niet eigenmachtig mag besluiten dat bewoners standaard niet worden gereanimeerd. Toen een verpleeghuis in 2008 zoiets aankondigde, leidde dat tot maatschappelijke onrust en Kamervragen, waarna de overheid om een multidisciplinaire richtlijn vroeg waarin de keuze van de patiënt voorop staat. Het reanimatiebeleid moet dus individueel met u of uw vertegenwoordiger worden besproken en in uw zorgleefplan worden vastgelegd.
Uw wensen tijdig vastleggen
Of u nu zelf naar een verpleeghuis verhuist of dit voor een naaste regelt, het is verstandig de wensen rond zorg en behandeling tijdig vast te leggen. Zo houdt u de regie, ook als zelf beslissen later niet meer lukt.
Wilsverklaring
Hierin legt u vast welke zorg en behandeling u wel of niet wilt.
Behandelverbod
Een schriftelijke weigering van bepaalde behandelingen, bindend op grond van de WGBO.
Niet-reanimerenverklaring
Hiermee legt u vast dat u niet gereanimeerd wilt worden. U kunt dit aanvullen met een niet-reanimerenpenning, die uw wens ook buiten de directe zorg zichtbaar maakt.
Bespreek deze wensen met de specialist ouderengeneeskunde en uw naasten, en zorg dat ze in uw zorgleefplan en dossier staan. Zo weet iedereen die bij uw zorg betrokken is wat u wilt. Meer over het regelen van vertegenwoordiging leest u in verband met wilsonbekwaamheid.
Organisaties en hulpbronnen
Regelhulp – Ministerie van VWS
Officiële informatie over opname in een verpleeghuis, de indicatie en de eigen bijdrage.
CIZ – Centrum Indicatiestelling Zorg
De organisatie die beoordeelt of u recht heeft op zorg vanuit de Wet langdurige zorg.
CAK – Centraal Administratie Kantoor
Berekent en int de eigen bijdrage voor de Wlz; biedt een rekenhulp om uw bijdrage in te schatten.
ZorgkaartNederland
Onafhankelijke website met waarderingen en informatie over verpleeghuizen en andere zorgaanbieders.
Thuisarts.nl
Onafhankelijke patiëntinformatie van huisartsen over zorgkeuzes en het vastleggen van wensen.
Rijksoverheid
Officiële informatie over verpleeghuizen, zorginstellingen en de Wet langdurige zorg.
Veelgestelde vragen over het verpleeghuis
1. Wat is een verpleeghuis?
Een verpleeghuis is een zorginstelling waar mensen wonen die langdurige, intensieve zorg en toezicht nodig hebben en niet meer thuis kunnen wonen. Het gaat vaak om ouderen met ernstige lichamelijke klachten of dementie. Bewoners krijgen er 24 uur per dag zorg in de nabijheid. De zorg wordt geleverd door onder meer verzorgenden, verpleegkundigen en een specialist ouderengeneeskunde.
2. Wat is het verschil tussen een verpleeghuis en een verzorgingshuis?
Een verpleeghuis is voor mensen die intensieve, langdurige zorg en permanent toezicht nodig hebben. Een verzorgingshuis was bedoeld voor ouderen die lichtere zorg en ondersteuning nodig hadden, maar nog redelijk zelfstandig waren. Verzorgingshuizen zijn grotendeels verdwenen, doordat het beleid erop gericht is dat mensen langer thuis blijven wonen. Daardoor wonen mensen tegenwoordig vaak pas op hogere leeftijd en met zwaardere zorg in een verpleeghuis.
3. Hoe kom ik in aanmerking voor een verpleeghuis?
Voor opname in een verpleeghuis heeft u een indicatie nodig van het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ). Het CIZ beoordeelt of u blijvend 24 uur per dag zorg in de nabijheid of permanent toezicht nodig heeft. Is dat zo, dan krijgt u een indicatie voor zorg vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz). U of uw vertegenwoordiger kan deze indicatie zelf aanvragen bij het CIZ.
4. Wat kost een verpleeghuis?
De zorg en het verblijf in een Wlz-verpleeghuis worden grotendeels door de overheid betaald. U betaalt wel een eigen bijdrage, die wordt berekend en geïnd door het CAK. De hoogte hangt af van onder meer uw inkomen, vermogen en gezinssituatie. Er bestaat een lage en een hoge eigen bijdrage. Met de rekenhulp van het CAK kunt u een inschatting maken van uw eigen bijdrage.
5. Wat is de Wet langdurige zorg (Wlz)?
De Wet langdurige zorg (Wlz) regelt de zware, langdurige zorg voor mensen die blijvend 24 uur per dag zorg in de nabijheid of permanent toezicht nodig hebben, zoals in een verpleeghuis. De Wlz verving in 2015 de oude Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ). Om Wlz-zorg te krijgen, is een indicatie van het CIZ nodig.
6. Wat is een specialist ouderengeneeskunde?
De specialist ouderengeneeskunde, vroeger verpleeghuisarts genoemd, is de arts die medisch verantwoordelijk is voor de bewoners van een verpleeghuis. Deze arts is gespecialiseerd in de complexe zorg voor kwetsbare ouderen en mensen met chronische ziekten. Hij of zij bespreekt ook behandelwensen en het reanimatiebeleid met de bewoner of diens vertegenwoordiger.
7. Bestaan er ook particuliere verpleeghuizen?
Ja. Naast reguliere verpleeghuizen bestaan er particuliere verpleeghuizen. Daar betaalt u zelf de woon- en servicekosten, terwijl de zorg wordt vergoed als u een Wlz-indicatie heeft, vaak via een persoonsgebonden budget. U betaalt dan de lage eigen bijdrage voor de zorg. Particuliere verpleeghuizen bieden doorgaans meer luxe en privacy, tegen hogere kosten voor wonen en service.
8. Houd ik in een verpleeghuis zeggenschap over mijn behandeling?
Ja. Ook in een verpleeghuis behoudt u uw patiëntenrechten uit de WGBO. U beslist zelf over uw behandeling en mag een behandeling weigeren, zolang u wilsbekwaam bent. Bent u dat niet meer, dan treedt een vertegenwoordiger op en blijft een eerder vastgelegde wilsverklaring van kracht. Het is verstandig uw wensen tijdig te bespreken en vast te leggen.
9. Hoe zit het met reanimatie in een verpleeghuis?
Bij opname of kort daarna bespreekt de specialist ouderengeneeskunde meestal het reanimatiebeleid met u. Volgens de multidisciplinaire richtlijn worden kwetsbare ouderen in principe gereanimeerd, tenzij er een niet-reanimatiebesluit geldt of u een niet-reanimerenverklaring of -penning draagt. Uw eigen wens om niet gereanimeerd te worden is daarbij leidend. De afspraak wordt vastgelegd in uw zorgleefplan en dossier.
10. Worden mijn niet-reanimerenwensen automatisch overgenomen bij opname?
Niet automatisch. Het is belangrijk dat u een bestaande niet-reanimerenwens actief kenbaar maakt en bespreekt met de specialist ouderengeneeskunde, zodat die in uw zorgleefplan en dossier wordt vastgelegd. Een eerder opgestelde niet-reanimerenverklaring of een penning helpt om uw wens duidelijk en aantoonbaar te maken. Bespreek dit dus bij de opname of zo snel mogelijk daarna.
11. Mag een verpleeghuis zelf een niet-reanimerenbeleid voeren?
Een verpleeghuis mag niet eigenmachtig besluiten dat bewoners standaard niet worden gereanimeerd zonder hun instemming. Naar aanleiding van eerdere maatschappelijke onrust hierover is een multidisciplinaire richtlijn opgesteld waarin de keuze van de patiënt voorop staat. Het reanimatiebeleid moet individueel met de bewoner of diens vertegenwoordiger worden besproken en vastgelegd, niet collectief worden opgelegd.
12. Kan ik in een verpleeghuis nog een niet-reanimerenpenning dragen?
Ja. Ook als u in een verpleeghuis woont, kunt u een niet-reanimerenpenning dragen om uw wens kenbaar te maken, bijvoorbeeld voor situaties buiten de directe zorg of bij vervoer. Binnen het verpleeghuis is vooral van belang dat uw wens duidelijk in uw zorgleefplan en dossier staat. De penning en de vastgelegde afspraken vullen elkaar aan.
Marieke van den Berg
Redactrice patiëntenrechten en wilsverklaringen | Gespecialiseerd in wilsverklaringen, medische rechten en het vastleggen van behandelwensen.