KNMG: de artsenfederatie van Nederland en haar rol bij het levenseinde
De KNMG, Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst, is de artsenfederatie van Nederland. Opgericht in 1849, vertegenwoordigt de KNMG meer dan 13.000 artsen en heeft een centrale rol in het ontwikkelen van richtlijnen over medische ethiek, patiëntenrechten en het levenseinde.
De standpunten van de KNMG beïnvloeden direct hoe Nederlandse artsen omgaan met wilsverklaringen, euthanasie en behandelwensen van patiënten.
Wat is de KNMG?
De KNMG is de artsenfederatie van Nederland. De volledige naam luidt Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst. De organisatie is opgericht in 1849 en is daarmee een van de oudste medische organisaties in Nederland.
De KNMG is een federatie van beroepsverenigingen van artsen, waaronder het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), de Federatie Medisch Specialisten en verenigingen van artsen in andere sectoren. Samen vertegenwoordigen zij meer dan 13.000 artsen en arts-assistenten.
De missie van de KNMG is het bevorderen van kwalitatief hoogwaardige en ethisch verantwoorde medische zorg in Nederland, met aandacht voor zowel de belangen van artsen als die van patiënten.
Rol in de Nederlandse gezondheidszorg
De KNMG vervult een centrale rol in de Nederlandse gezondheidszorg door het ontwikkelen van richtlijnen, standpunten en beleid op het gebied van medische ethiek, patiëntenrechten en beroepsuitoefening. Artsen die bij de KNMG zijn aangesloten, zijn gebonden aan de gedragsregels en standpunten van de federatie.
De KNMG heeft een directe invloed op hoe artsen omgaan met behandelwensen van patiënten, wilsverklaringen en besluiten rond het levenseinde. Richtlijnen over euthanasie, palliatieve sedatie en proactieve zorgplanning zijn mede door de KNMG tot stand gekomen.
De KNMG werkt samen met andere medische organisaties, de overheid en patiëntenverenigingen om de kwaliteit van de zorg in Nederland te bewaken en te verbeteren.
KNMG en het levenseinde
De KNMG heeft uitgebreide richtlijnen en standpunten ontwikkeld over zorg rond het levenseinde. Die betreffen onder meer proactieve zorgplanning, het omgaan met behandelwensen en wilsverklaringen, euthanasie, palliatieve sedatie en het staken van levensverlengende behandelingen.
De KNMG benadrukt het belang van tijdige gesprekken tussen arts en patiënt over behandelwensen, zeker bij mensen met een chronische of ernstige aandoening. Die gesprekken leiden tot vastgelegde afspraken in het medisch dossier en in de wilsverklaring van de patiënt.
De richtlijnen van de KNMG zijn leidend voor artsen in Nederland bij de omgang met alle aspecten van levenseindezorg.
Richtlijnen en standpunten
De KNMG publiceert richtlijnen en standpunten over uiteenlopende medische en ethische onderwerpen. Op het gebied van patiëntenrechten zijn de richtlijnen over de WGBO, de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst, van bijzonder belang. Die wet regelt de relatie tussen arts en patiënt, inclusief het recht om behandelingen te weigeren.
De KNMG heeft ook standpunten over wilsverklaringen, de rol van vertegenwoordigers bij wilsonbekwame patiënten, en de omgang met behandelwensen die in strijd zijn met het medisch oordeel van de arts.
De richtlijnen zijn beschikbaar voor artsen en worden ook gebruikt bij de opleiding en nascholing van artsen.
Standpunt euthanasie en palliatieve zorg
De KNMG heeft uitgebreide richtlijnen over euthanasie in Nederland. Artsen die een euthanasieverzoek overwegen, dienen de wettelijke procedure te volgen: een vrijwillig, weloverwogen en aanhoudend verzoek, uitzichtloos en ondraaglijk lijden, en raadpleging van een onafhankelijke arts via SCEN (Steun en Consultatie bij Euthanasie in Nederland).
In maart 2025 verduidelijkte de KNMG dat medische wensen thuishoren in een wilsverklaring, niet in een levenstestament. Een medische volmacht mag wel in een levenstestament worden opgenomen.
Op het gebied van palliatieve sedatie heeft de KNMG een gezamenlijke richtlijn ontwikkeld met andere beroepsorganisaties, die artsen houvast biedt bij de toepassing van palliatieve sedatie in de laatste levensfase.
Behandelwensen en wilsverklaring
Als patiënt kunt u uw behandelwensen vastleggen in een wilsverklaring. De KNMG heeft richtlijnen opgesteld over hoe artsen moeten omgaan met een geldige wilsverklaring. Artsen zijn wettelijk verplicht een wilsverklaring te respecteren, tenzij er gegronde redenen zijn om hiervan af te wijken.
Een keuze om niet gereanimeerd te worden kunt u vastleggen in uw wilsverklaring en ook zichtbaar maken met een niet-reanimerenpenning. De KNMG benadrukt het belang van tijdige communicatie over uw wensen met uw huisarts, zodat die worden opgenomen in uw medisch dossier.
Organisaties en hulpbronnen
KNMG
Officiële website van de artsenfederatie, met richtlijnen en standpunten over levenseindezorg, euthanasie en patiëntenrechten.
KNMG WGBO-informatie
Informatie over de WGBO, patiëntenrechten en het recht om behandelingen te weigeren.
Thuisarts.nl
Patiënteninformatie over behandelwensen, wilsverklaringen en het gesprek met de arts.
Patientenfederatie Nederland
Informatie over patiëntenrechten, behandelwensen en vertegenwoordiging bij wilsonbekwaamheid.
Rijksoverheid
Officiële informatie over rechten en keuzes rond het levenseinde in Nederland.
Veelgestelde vragen over de KNMG
1. Wat is de KNMG?
De KNMG, Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst, is de artsenfederatie van Nederland. De organisatie is in 1849 opgericht en behartigt de belangen van artsen in Nederland. De KNMG ontwikkelt richtlijnen, standpunten en beleid op het gebied van medische ethiek, patiëntenrechten en beroepsuitoefening.
2. Hoeveel leden heeft de KNMG?
De KNMG vertegenwoordigt meer dan 13.000 artsen en arts-assistenten via haar aangesloten beroepsverenigingen. De federatie omvat meerdere deelverenigingen, waaronder het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), de Federatie Medisch Specialisten en organisaties voor artsen in andere werkgebieden.
3. Wat doet de KNMG voor patiënten?
De KNMG ontwikkelt richtlijnen en standpunten die de kwaliteit van medische zorg in Nederland bepalen. Via haar standpunten over patiëntenrechten, wilsverklaringen, euthanasie en het levenseinde heeft de KNMG een directe invloed op hoe artsen in Nederland omgaan met behandelwensen van patiënten.
4. Wat is de rol van de KNMG bij wilsverklaringen?
De KNMG heeft richtlijnen opgesteld over hoe artsen moeten omgaan met wilsverklaringen van patiënten. Artsen zijn wettelijk verplicht een geldige wilsverklaring te respecteren. De KNMG adviseert artsen over de interpretatie en toepassing van wilsverklaringen in de dagelijkse praktijk.
5. Wat is het standpunt van de KNMG over medische wensen in een levenstestament?
De KNMG heeft in maart 2025 verduidelijkt dat medische wensen thuishoren in een wilsverklaring, niet in een levenstestament. Een medische volmacht mag wel in een levenstestament worden opgenomen, maar voor inhoudelijke medische wensen is een wilsverklaring de juiste plek.
6. Wat is de rol van de KNMG bij euthanasie?
De KNMG heeft uitgebreide richtlijnen en standpunten over euthanasie. Artsen die euthanasie overwegen, dienen de wettelijke procedure te volgen en de richtlijnen van de KNMG te respecteren. De KNMG biedt ook consultatiemogelijkheden voor artsen die twijfels hebben over een euthanasieverzoek.
7. Heeft de KNMG een standpunt over reanimatie?
Ja. De KNMG heeft richtlijnen opgesteld over reanimatiebeleid en de omgang met niet-reanimerenwensen van patiënten. Artsen moeten een geldige niet-reanimerenwens respecteren. De KNMG adviseert ook over proactieve zorgplanning, waarbij behandelwensen tijdig worden besproken en vastgelegd.
8. Wat is proactieve zorgplanning volgens de KNMG?
Proactieve zorgplanning is het tijdig bespreken van behandelwensen met de patiënt, voordat een crisis of acute situatie ontstaat. De KNMG benadrukt het belang van dit gesprek voor alle patiënten, maar zeker voor mensen met een chronische of ernstige aandoening. Afspraken worden vastgelegd in de wilsverklaring en in het medisch dossier.
9. Is de KNMG betrokken bij de opleiding van artsen?
Ja. De KNMG is betrokken bij de inhoudelijke kaders van de medische opleiding en de nascholing van artsen. Samen met het NHG en andere beroepsverenigingen draagt de KNMG bij aan de standaard voor medische kennis en ethiek in Nederland.
10. Hoe kan ik als patiënt de KNMG-standpunten gebruiken?
Als patiënt kunt u de richtlijnen en standpunten van de KNMG gebruiken als achtergrond bij het gesprek met uw arts over uw behandelwensen. De KNMG-website biedt publiek toegankelijke informatie over patiëntenrechten, wilsverklaringen en het levenseinde.
11. Wat is het verschil tussen de KNMG en het NHG?
Het NHG, Nederlands Huisartsen Genootschap, is de wetenschappelijke vereniging specifiek voor huisartsen. Het NHG is één van de beroepsverenigingen die zijn aangesloten bij de KNMG-federatie. De KNMG is de overkoepelende artsenfederatie die alle medische specialismen en beroepsgroepen vertegenwoordigt.
12. Waar vind ik KNMG-informatie over het levenseinde?
Op de KNMG-website staat uitgebreide informatie voor artsen en patiënten over het levenseinde, euthanasie, palliatieve zorg en wilsverklaringen. De KNMG heeft ook een dossier over patiëntenrechten en de WGBO, de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst.
Marieke van den Berg
Redactrice patiëntenrechten en wilsverklaringen | Gespecialiseerd in wilsverklaringen, medische rechten en het vastleggen van behandelwensen.