Expertisecentrum Euthanasie: hulp als je eigen arts niet kan of wil
Het Expertisecentrum Euthanasie is er voor mensen met een euthanasiewens van wie de eigen arts het verzoek niet kan of wil uitvoeren. Het is geen gewone kliniek waar je naartoe gaat: gespecialiseerde teams van een arts en een verpleegkundige onderzoeken je verzoek en voeren euthanasie, als dat kan, meestal bij je thuis uit.
Op deze pagina lees je wat het Expertisecentrum precies is, waar het vandaan komt, wat het wel en niet doet, wanneer en hoe je je kunt aanmelden, wat de voorwaarden en wachttijden zijn, wat het kost, en hoe het omgaat met complexe verzoeken zoals dementie en psychisch lijden.
Wat is het Expertisecentrum Euthanasie?
Het Expertisecentrum Euthanasie is een Nederlandse stichting die hulp biedt aan mensen met een euthanasieverzoek dat aan de wettelijke eisen voldoet, maar van wie de eigen huisarts of behandelaar het verzoek niet kan of wil inwilligen. Zo vormt het een vangnet binnen de grenzen van de wet.
Anders dan de naam ooit deed vermoeden, is er geen fysieke kliniek waar je naartoe gaat. Het Expertisecentrum werkt met ambulante teams, telkens een arts en een verpleegkundige, die je verzoek beoordelen en euthanasie zo mogelijk uitvoeren op de plek die jij wilt, in de praktijk meestal thuis. De organisatie heeft een kantoor in Den Haag en is in het hele land actief.
Van Levenseindekliniek naar Expertisecentrum
De organisatie opende op 1 maart 2012 onder de naam Levenseindekliniek, op initiatief van de NVVE, de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde. Op 4 september 2019 werd de naam gewijzigd in Expertisecentrum Euthanasie.
De reden voor die naamswijziging was dat het woord kliniek de indruk wekte dat er een gebouw was waar mensen naartoe gingen om te sterven. In werkelijkheid wordt gewerkt met ambulante teams, omdat de meeste mensen het liefst thuis sterven. De nieuwe naam past ook beter bij wat de organisatie inmiddels is: een kenniscentrum dat artsen ondersteunt.
Wat doet het Expertisecentrum?
Het Expertisecentrum heeft twee taken.
Een vangnet voor patiënten. Mensen die met hun euthanasieverzoek niet bij hun eigen arts terechtkunnen, kunnen zich tot het Expertisecentrum wenden. Een team onderzoekt het verzoek en toetst dit aan de wettelijke zorgvuldigheidseisen. Alleen als aan alle eisen is voldaan, kan euthanasie volgen.
Ondersteuning van artsen. Het Expertisecentrum vindt dat euthanasie in de eerste plaats thuishoort in de relatie tussen arts en patiënt. Daarom adviseert en begeleidt het andere artsen, bijvoorbeeld via een consulent of een overleglijn, en geeft het scholing. Zo kunnen huisartsen en psychiaters complexe verzoeken vaker zelf behandelen.
Wanneer kun je je aanmelden?
De eerste stap is altijd je eigen arts. Bespreek je euthanasiewens met je huisarts of behandelend arts. Pas als die je wens niet kan of wil onderzoeken of uitvoeren, kun je je bij het Expertisecentrum aanmelden. Het Expertisecentrum helpt namelijk alleen mensen die hun verzoek eerst bij hun eigen behandelaar hebben ingediend.
Houd er rekening mee dat een aanmelding geen recht op euthanasie geeft. Het Expertisecentrum is gebonden aan dezelfde wet als elke andere arts en beoordeelt elk verzoek opnieuw.
Hoe meld je je aan?
Aanmelden gaat in een aantal stappen:
Stap 1: Het aanmeldformulier
Je vult het aanmeldformulier in, samen met een formulier waarmee je toestemming geeft om je medische gegevens uit te wisselen. Een familielid of je arts mag je helpen, maar je ondertekent zelf.
Stap 2: Je medisch dossier
Na je aanmelding regel je dat je behandelaar je medische gegevens naar het Expertisecentrum stuurt. Op basis daarvan wordt je hulpvraag onderzocht.
Stap 3: Onderzoek en SCEN-arts
Een team van een arts en een verpleegkundige onderzoekt je verzoek. Net als bij een gewone euthanasie wordt een onafhankelijke SCEN-arts geraadpleegd.
Stap 4: Beslissing en uitvoering
Alleen als het team ervan overtuigd is dat je wens binnen de wet past, kan euthanasie volgen. Je kunt op elk moment stoppen. Het kan ook zijn dat het Expertisecentrum je niet kan helpen; de reden wordt dan met je besproken.
Aanmeldingsvoorwaarden
Om je te kunnen aanmelden, gelden onder meer deze voorwaarden:
- Je hebt een Nederlands woonadres, een huisarts in Nederland en een Nederlandse zorgverzekering.
- Je spreekt Nederlands of Engels.
- Er is een medische diagnose voor de klachten waardoor je euthanasie wilt.
- Je hebt je euthanasiewens met je huisarts of instellingsarts besproken, en die wil je wens niet onderzoeken of uitvoeren.
- Je arts weet dat je je bij het Expertisecentrum aanmeldt.
- Je hebt het aanmeldformulier volledig ingevuld.
Meld je je aan vanwege een psychische aandoening, dan gelden extra voorwaarden. Zo moet je in de afgelopen twaalf maanden door een psychiater zijn behandeld of beoordeeld, en moet je je wens met je GGZ-behandelaar hebben besproken.
Wachttijden
Hoe lang je wacht, hangt af van je diagnose, je regio en de expertise die nodig is. De wachttijd is in elke provincie minimaal ongeveer een maand, alleen al omdat het opvragen en beoordelen van je medische gegevens tijd kost.
Voor mensen die zich aanmelden vanwege een psychische aandoening is de wachttijd veel langer en kan die oplopen tot ruim drie jaar, onder meer doordat er te weinig psychiaters beschikbaar zijn. Het Expertisecentrum publiceert de actuele wachttijden per provincie op zijn eigen website.
Wat kost het?
Euthanasie via het Expertisecentrum kost jou of je nabestaanden niets. De kosten worden vergoed door je zorgverzekering; daarover zijn met alle Nederlandse zorgverzekeraars afspraken gemaakt. Verblijf je in een Wlz-instelling, zoals een verpleeghuis, dan kan het zijn dat die instelling de kosten draagt in plaats van de zorgverzekeraar.
Het Expertisecentrum in cijfers
Het aantal mensen dat een beroep doet op het Expertisecentrum groeit gestaag. In 2024 kwamen er 4.782 hulpvragen binnen, waarvan er 1.412 werden ingewilligd. In 2025 waren dat 5.000 hulpvragen en 1.477 ingewilligde verzoeken. Sinds de oprichting wordt ongeveer een derde van alle verzoeken ingewilligd.
De meeste hulpvragers hebben uitbehandelde kanker, een psychische aandoening of een combinatie van ouderdomsaandoeningen. Meer dan de helft is ouder dan zeventig jaar en de meerderheid is vrouw. Alle ingewilligde verzoeken werden door een Regionale Toetsingscommissie als zorgvuldig beoordeeld.
Dementie en psychisch lijden
Het Expertisecentrum heeft veel ervaring met verzoeken die voor veel artsen complex zijn, zoals euthanasie bij dementie en bij psychisch lijden.
Bij gevorderde dementie kan een eerder opgestelde schriftelijke euthanasieverklaring in de plaats komen van een mondeling verzoek. In 2025 willigde het Expertisecentrum zes van zulke verzoeken in. Het blijft zeldzaam en complex, want de arts moet ook dan overtuigd zijn van ondraaglijk en uitzichtloos lijden. Meer hierover lees je op de pagina over euthanasie en de voorwaarden.
Bij psychisch lijden gelden in de praktijk hoge drempels en lange wachttijden. Opvallend is dat een deel van de mensen met psychisch lijden hun verzoek weer intrekt nadat zij met een team hebben gesproken.
Contact en meer informatie
Wil je je aanmelden of heb je een vraag? Bespreek je wens eerst met je eigen arts. Daarna kun je contact opnemen met het Expertisecentrum Euthanasie.
Telefoon: 070 – 352 41 41 (op werkdagen van 09.00 tot 13.00 uur)
Website: expertisecentrumeuthanasie.nl
Wil je eerst meer weten over euthanasie zelf? Lees dan hoe euthanasie in Nederland werkt en welke voorwaarden gelden, of hoe je een euthanasieverklaring opstelt.
Veelgestelde vragen over het Expertisecentrum Euthanasie
1. Wat is het Expertisecentrum Euthanasie?
Het Expertisecentrum Euthanasie is een Nederlandse stichting die hulp biedt aan mensen met een euthanasieverzoek van wie de eigen arts het verzoek niet kan of wil uitvoeren. Tot 2019 heette het de Levenseindekliniek. Het werkt met ambulante teams van een arts en een verpleegkundige en toetst elk verzoek aan de wettelijke zorgvuldigheidseisen.
2. Is het Expertisecentrum een kliniek waar je naartoe gaat?
Nee. Er is geen gebouw waar je naartoe gaat om te sterven. Het Expertisecentrum werkt met ambulante teams die je verzoek beoordelen en euthanasie zo mogelijk uitvoeren op de plek die jij wilt, in de praktijk meestal thuis. In Den Haag staat een kantoor.
3. Wanneer kan ik me bij het Expertisecentrum aanmelden?
Pas nadat je je euthanasiewens met je eigen huisarts of behandelaar hebt besproken en die je wens niet kan of wil onderzoeken of uitvoeren. Het Expertisecentrum helpt alleen mensen die hun verzoek eerst bij hun eigen behandelaar hebben ingediend.
4. Hoe meld ik me aan?
Je vult het aanmeldformulier in en geeft toestemming om je medische gegevens uit te wisselen. Daarna stuurt je behandelaar je dossier op, onderzoekt een team je verzoek en wordt een onafhankelijke SCEN-arts geraadpleegd. Een familielid of arts mag je bij het invullen helpen, maar je ondertekent zelf.
5. Krijg ik euthanasie als ik me aanmeld?
Niet zonder meer. Een aanmelding geeft geen recht op euthanasie. Het Expertisecentrum onderzoekt je verzoek en kan dit alleen inwilligen als aan alle wettelijke zorgvuldigheidseisen is voldaan. Je kunt het traject op elk moment zelf stoppen.
6. Wat kost euthanasie via het Expertisecentrum?
Niets voor jou of je nabestaanden. De kosten worden vergoed door je zorgverzekering; daarover zijn met alle Nederlandse zorgverzekeraars afspraken gemaakt. Verblijf je in een Wlz-instelling, dan kan die instelling de kosten dragen.
7. Hoe lang zijn de wachttijden?
Dat hangt af van je diagnose, je regio en de benodigde expertise. In elke provincie is de wachttijd minimaal ongeveer een maand. Voor mensen met een psychische aandoening is de wachttijd veel langer en kan die oplopen tot ruim drie jaar. De actuele wachttijden staan op de website van het Expertisecentrum.
8. Kan ik me aanmelden met een psychische aandoening?
Ja, maar er gelden extra voorwaarden. Zo moet je in de afgelopen twaalf maanden door een psychiater zijn behandeld of beoordeeld en je wens met je GGZ-behandelaar hebben besproken. De wachttijden zijn bovendien langer dan bij lichamelijke aandoeningen.
9. Kan het Expertisecentrum euthanasie verlenen bij dementie?
Onder strikte voorwaarden. Bij gevorderde dementie kan een eerder opgestelde schriftelijke euthanasieverklaring in de plaats komen van een mondeling verzoek. De arts moet ook dan overtuigd zijn van ondraaglijk en uitzichtloos lijden. Het komt voor, maar blijft zeldzaam en complex.
10. Wat is het verschil met mijn eigen huisarts?
Het Expertisecentrum is een vangnet voor wie niet bij de eigen arts terechtkan. Het hanteert dezelfde wet en dezelfde zorgvuldigheidseisen, maar heeft extra ervaring met complexe verzoeken. Het Expertisecentrum vindt zelf dat euthanasie het liefst bij je eigen, vertrouwde arts plaatsvindt en ondersteunt artsen daar ook bij.
Marieke van den Berg
Redactrice patiëntenrechten en wilsverklaringen | Gespecialiseerd in wilsverklaringen, medische rechten en het vastleggen van behandelwensen.