Doodswens: oorzaken, ondersteuning en wensen rond het levenseinde

Geschreven door Marieke van den Berg | Redactrice patiëntenrechten en wilsverklaringen | Leestijd: 10 min

Een doodswens is de wens niet langer te willen leven. Die wens kan samenhangen met ernstige ziekte, ondraaglijk lijden, verlies van een dierbare of een gevoel dat het leven geen zin meer heeft. Een doodswens verdient altijd serieuze aandacht.

Als u zelf een doodswens ervaart of in crisis bent, zoek dan direct hulp. Bel 113 (Zelfmoordpreventie) of 112, of neem contact op met uw huisarts.

Op deze pagina leest u wat een doodswens is, welke vormen er zijn, hoe u er mee om kunt gaan, en hoe het zich verhoudt tot wettelijke mogelijkheden als euthanasie.

Heeft u een doodswens of crisis? Bel direct 113 (Zelfmoordpreventie, 24/7 bereikbaar) of 112. U kunt ook terecht bij uw huisarts.

Wat is een doodswens?

Een doodswens is de wens om niet meer te leven. Die wens kan variëren van een passief verlangen naar rust of het einde van het lijden, tot een actieve overweging om het eigen leven te beëindigen.

Een doodswens is een ernstig signaal en verdient altijd professionele aandacht. Het bespreekbaar maken van een doodswens vergroot het risico op suïcide niet, maar verkleint het juist. Spreek erover met uw huisarts, een psycholoog of een vertrouwenspersoon.

Een doodswens kan ook samenhangen met een ernstige ziekte of ondraaglijk lijden. In dat geval kunnen medische mogelijkheden, zoals palliatieve zorg of euthanasie, een rol spelen. Ook dat gesprek voert u het best met uw huisarts.

Oorzaken van een doodswens

Een doodswens kan vele oorzaken hebben. Bij mensen met een ernstige of terminale ziekte kan het gaan om ondraaglijk lichamelijk of psychisch lijden, een gevoel van verlies van waardigheid of regie, of angst voor wat komen gaat.

Bij ouderen speelt soms het concept van een voltooid leven: het gevoel dat het leven zijn vervulling heeft gehad en dat verdere levensjaren meer last dan lust zijn. Bij psychische aandoeningen als ernstige depressie of angststoornissen kan een doodswens ook optreden, los van een lichamelijke ziekte.

Eenzaamheid, verlies van sociale contacten en rouw zijn eveneens bekende aanleidingen. Wat de oorzaak ook is, een doodswens verdient altijd serieuze aandacht en professionele ondersteuning.

Doodswens na overlijden partner

Na het verlies van een langjarige partner kunnen gevoelens optreden van niet meer willen leven. Het gevoel de partner te willen volgen, het leven zonder hem of haar als leeg of zinloos te ervaren, of de gedachte dat de eigen dood een opluchting zou zijn, zijn reacties die bij rouw kunnen voorkomen.

Deze gevoelens zijn begrijpelijk en komen vaker voor dan mensen denken, zeker bij oudere mensen die jarenlang samen zijn opgetrokken. Maar ze zijn niet zonder risico en verdienen professionele aandacht.

Spreek er open over met uw huisarts. Een rouwtherapeut of psycholoog kan helpen bij het verwerken van het verlies. Aanhoudende of intense doodswensen na het verlies van een partner zijn een signaal om extra ondersteuning te zoeken. Bel bij crisis 113 of 112.

Onderscheid en juridische context

Een doodswens is niet hetzelfde als een recht op hulp bij sterven. In Nederland bestaat de mogelijkheid van euthanasie, maar die is gebonden aan strikte voorwaarden: er moet sprake zijn van uitzichtloos en ondraaglijk lijden door een ernstige aandoening, de wens moet vrijwillig, weloverwogen en aanhoudend zijn, en de arts moet een of meer onafhankelijke collega's raadplegen.

Een doodswens bij verlies, eenzaamheid of voltooid leven voldoet in de huidige Nederlandse wet doorgaans niet aan die criteria. Het maatschappelijke debat hierover loopt, maar de wet is op dit moment duidelijk.

Het onderscheid is ook ethisch belangrijk: professionele hulp bij het verwerken van een doodswens staat los van het medisch-juridische traject rond euthanasie. Beide vragen om een eigen aanpak.

Hulp en ondersteuning

Als u een doodswens heeft, zijn er verschillende vormen van ondersteuning beschikbaar. De eerste stap is altijd een gesprek, bij voorkeur met uw huisarts. Die kan inschatten wat er speelt, doorverwijzen naar een psycholoog of psychiater, of de medische mogelijkheden bespreken als uw wens samenhangt met ondraaglijk lijden door ziekte.

Bij crisis of acute suïcidaliteit: bel 113 (Zelfmoordpreventie, 24 uur per dag, 7 dagen per week) of 112. U kunt ook chatten via 113.nl. Praten over een doodswens vergroot het risico niet, maar helpt juist.

Bij rouw na het verlies van een partner zijn rouwtherapeuten, maatschappelijk werk en rouwgroepen goede hulpbronnen. Uw huisarts kan u doorverwijzen.

Wensen rond het levenseinde vastleggen

Als uw doodswens samenhangt met een ernstige ziekte of ondraaglijk lijden, kunt u uw behandelwensen vastleggen in een wilsverklaring. Daarin kunt u opnemen welke behandelingen u wel en niet wilt, en een eventueel euthanasieverzoek als u in aanmerking denkt te komen. Bespreek dit altijd met uw huisarts.

Als u wilt vastleggen dat u niet gereanimeerd wilt worden, kan dat in de wilsverklaring en ook zichtbaar met een niet-reanimerenpenning.

Als uw doodswens los staat van een medische situatie, is professionele hulp bij rouw of psychische klachten de aangewezen eerste stap, niet het vastleggen van behandelwensen.

Organisaties en hulpbronnen

113 Zelfmoordpreventie
Hulplijn voor mensen met suïcidale gedachten, 24 uur per dag bereikbaar via telefoon (113) en chat (113.nl).

Thuisarts.nl
Informatie van huisartsen over het levenseinde, behandelwensen en hulp bij rouw.

Patientenfederatie Nederland
Informatie over palliatieve zorg en behandelwensen bij het levenseinde.

Rijksoverheid
Officiële informatie over euthanasie en rechten rond het levenseinde in Nederland.

Kwadraad
Maatschappelijk werk en rouwbegeleiding na het verlies van een dierbare.

Veelgestelde vragen over doodswens

1. Wat wordt verstaan onder een doodswens?

Een doodswens is de wens niet langer te willen leven. Die kan variëren van een passieve wens om dood te gaan tot een actieve overweging om het eigen leven te beëindigen. Een doodswens kan samenhangen met ondraaglijk lijden, ernstige ziekte, verlies, eenzaamheid of een gevoel dat het leven geen zin meer heeft. Het is een signaal dat serieus genomen moet worden.

2. Is een doodswens hetzelfde als suïcidaliteit?

Niet altijd. Een doodswens hoeft niet direct te betekenen dat iemand plannen heeft om het eigen leven te beëindigen. Soms is het meer een verlangen naar rust of het einde van het lijden. Maar een doodswens kan ook een signaal zijn van ernstige suïcidaliteit. Neem een doodswens altijd serieus. Bel bij crisis 113 (Zelfmoordpreventie) of 112.

3. Wat veroorzaakt een doodswens?

Een doodswens kan vele oorzaken hebben. Bij ouderen en mensen met een ernstige ziekte kan het gaan om ondraaglijk lichamelijk of psychisch lijden, een gevoel van verlies van waardigheid of autonomie, eenzaamheid, of het gevoel dat het leven voltooid is. Na het verlies van een partner kan de doodswens samenhangen met rouw, eenzaamheid en het gevoel dat het leven zonder de ander geen zin meer heeft.

4. Kan een doodswens leiden tot een wettelijk recht op hulp bij sterven?

In Nederland bestaat de mogelijkheid van euthanasie, maar die is gekoppeld aan strikte wettelijke voorwaarden. Een doodswens op zichzelf is niet voldoende; er moet sprake zijn van uitzichtloos en ondraaglijk lijden veroorzaakt door een ernstige aandoening. Bespreek een doodswens altijd met uw huisarts.

5. Wat is de doodswens bij voltooid leven?

Bij voltooid leven gaat het om mensen die vinden dat hun leven voltooid is: zij zijn oud, hun dierbaren zijn gestorven, hun krachten nemen af en zij ervaren het verdere leven als zinloos of ondraaglijk. De vraag of dit een grond kan zijn voor hulp bij sterven is in Nederland een maatschappelijk en politiek debat. Momenteel voldoet voltooid leven als zodanig niet aan de criteria voor euthanasie.

6. Wat is een doodswens na het overlijden van een partner?

Na het verlies van een partner kunnen sommige mensen een sterke wens ervaren om zelf ook te sterven. Dat gevoel kan samenhangen met intense rouw, eenzaamheid, het gevoel de partner te willen volgen, of de overtuiging dat het leven zonder de partner geen zin meer heeft. Dit is een ernstig en begrijpelijk gevoel, maar het verdient professionele aandacht en ondersteuning.

7. Is een doodswens na verlies van een partner normaal?

Gevoelens van verlangen naar de dood komen voor bij rouw, zeker na het verlies van een langjarige partner. Ze zijn begrijpelijk, maar niet zonder risico. Bij aanhoudende of intense doodswensen is professionele hulp van groot belang. Een huisarts, psycholoog of rouwtherapeut kan helpen bij het verwerken van het verlies.

8. Waar kan ik terecht als ik een doodswens heb?

Als u zelf een doodswens ervaart of in crisis bent, bel dan direct 113 (Zelfmoordpreventie) of 112. U kunt ook contact opnemen met uw huisarts. Als de doodswens samenhangt met ondraaglijk lijden door ziekte, is een gesprek met uw huisarts over mogelijke opties, waaronder palliatieve zorg, de aangewezen stap.

9. Wat als een naaste een doodswens heeft?

Als iemand in uw omgeving een doodswens heeft, neem dat dan serieus. Vraag ernaar, luister zonder oordeel en stimuleer diegene om professionele hulp te zoeken. Twijfel niet om samen de huisarts te bellen of 113 te bellen als u zich zorgen maakt. Het bespreekbaar maken van een doodswens vergroot het risico niet, maar verkleint het juist.

10. Kan ik mijn wensen rond het levenseinde vastleggen als ik een doodswens heb?

Als uw doodswens samenhangt met een ernstige ziekte of ondraaglijk lijden, kunt u uw behandelwensen vastleggen in een wilsverklaring, inclusief een eventueel euthanasieverzoek. Het is van belang dit te bespreken met uw huisarts. Als uw doodswens los staat van een medische situatie, is professionele hulp bij rouw of psychische klachten de aangewezen weg.

11. Is een doodswens bij ouderen anders dan bij jongeren?

Een doodswens kan op elke leeftijd voorkomen, maar de context verschilt. Bij ouderen hangt de wens vaker samen met verlies van dierbaren, lichamelijke achteruitgang, eenzaamheid of het gevoel dat het leven voltooid is. Bij jongeren spelen vaker psychische aandoeningen, levensomstandigheden of crises een rol. In alle gevallen verdient een doodswens serieuze aandacht en professionele ondersteuning.

12. Hoe verschilt een doodswens van een wens om te stoppen met behandeling?

Een doodswens is de wens om niet meer te leven. Een wens om te stoppen met een medische behandeling is een recht dat iedere wilsbekwame patiënt heeft, en hoeft niet samen te gaan met een doodswens. Iemand kan stoppen met een behandeling omdat die behandeling meer kwaad dan goed doet, zonder dat hij of zij het leven wil beëindigen. Leg behandelwensen vast in een wilsverklaring.

Marieke van den Berg

Marieke van den Berg

Redactrice patiëntenrechten en wilsverklaringen | Gespecialiseerd in wilsverklaringen, medische rechten en het vastleggen van behandelwensen.